نحوه صدور اجرائیه چک برگشتی چگونه است؟
به عنوان فرد صادر کننده چک، وقتی یک چک را صادر میکنید، تعهد میکنید که مبلغ مشخص شده در آن را در تاریخ معین شده در چک، در حساب خود موجود داشته باشید تا فرد گیرنده چک بتواند آن را در تاریخ تعیین شده پرداخت نماید. اما برخی افراد، ممکن است به نقد کردن چک در زمان مشخص شده توجه نکنند و بدون تضمین مالی کافی در حساب خود، چک را صادر کنند. به همین دلیل، در قوانین مربوط به صدور چک و برگشت آن، اقداماتی برای مواجهه با این مشکلات در نظر گرفته شده است. در شرایطی که ابلاغیه قانونی به صادر کننده چک ارسال شده باشد، اما او در زمان مقرر به پرداخت مبلغ چک نپرداخته باشد، گیرنده چک میتواند درخواست صدور اجراییه چک را مطرح کند. در این حالت، گیرنده چک مجاز است با کمک مراجع قانونی اقداماتی مانند توقیف اموال یا جلب او را آغاز کند.
روش های صدور اجرائیه چک برگشتی
دریافت اجراییه چک به دو روش امکانپذیر است:
۱. روش اول: در این روش گیرنده چک میتواند به اداره ثبت مراجعه کرده و درخواست برگشت زدن چک را ثبت کند. سپس پس از تکمیل فرم درخواست اجرائیه، به صادرکننده چک مهلت داده میشود تا مبلغ مشخص شده در چک را به حساب مربوطه واریز کند. در صورت عدم واریز، دارنده چک میتواند با حکم صادره از اداره ثبت، از توقیف اموال صادرکننده چک استفاده کند.
۲ روش دوم: دراین روش فرد گیرنده چک باید به یکی از دفاتر خدمات قضایی مراجعه کرده و درخواست صدور اجرائیه چک برگشتی را ارائه کند. سپس با ارسال ابلاغیه به صادرکننده چک و تعیین مهلت ۱۰ روزه برای واریز مبلغ به حساب تعیین شده توسط دادگاه، در صورت عدم پرداخت، دادگاه میتواند برای فرد مورد نظر حکم توقیف اموال و اقدامات لازم دیگر را اتخاذ کند.
شرایط صدور اجرائیه چک برگشتی
بر اساس قانون جدید چک که در سال ۱۳۹۷ ابلاغ شده، امکان صدور فوری اجرائیه چک برگشتی توسط دادگاه وجود دارد. برای درخواست این اجرائیه، گیرنده چک باید با ارائه گواهی عدم پرداخت به دادگاه عمومی و حقوقی مراجعه کرده و درخواست صدور اجرائیه چک برگشتی را طرح کند. طبق ماده ۱۲قانون صدور چک، شرایط زیر برای صدور اجرائیه چک برگشتی در دادگاه باید موجود باشد:
۱.چک باید به صورت سفید امضا نشده باشد.
۲.در متن چک نباید به شرطی وصول آن متوقف شده باشد.
۳.در متن چک نباید که چک برای تضمین معامله یا تعهدی صادر شده باشد.
۴.چک نباید به عنوان تضمین معامله ارائه شده یا به شرطی وابسته باشد.
۵.نباید ثابت شود که چک بدون تاریخ صادر شده یا تاریخ صدور آن به طور غیرقانونی درج شده باشد.
مراحل صدور اجرائیه چک برگشتی
مراحلی که برای صدور اجرائیه چک برگشتی لازم است، به شرح زیر است:
۱. گیرنده چک باید به دادگاه مراجعه کرده و گواهی عدم پرداخت چک را دریافت کند.
۲. پس از دریافت گواهی عدم پرداخت، باید به بانک مراجعه کرده و کد رهگیری چک را دریافت نمایید.
۳. خودتان یابا کمک وکیل چک، درخواست صدور اجرائیه چک برگشتی را آماده کنید.
۴. درخواست صدور اجرائیه را به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ارائه کنید تا آن را ثبت کنند.
۵. دادگاه مدارک ارائه شده از جمله چک و گواهی عدم پرداخت چک را بررسی میکند.
۶. در صورت تایید مدارک، دادگاه اجرائیه چک برگشتی را صادر کرده و آن را به صادر کننده چک ابلاغ میکند.
باید خاطر نشان کرد در شرایطی متقاضی میتواند حکم جلب صاحب چک برگشتی را دریافت کند که نسبت به صدور اجراییه چک از طریق دادگاه یا اداره ثبت اقدام کرده باشد.
مراحل بعد از صدور اجرائیه چک برگشتی
پس از ابلاغ اجراییه چک به صادر کنند
ه، یک مهلت ۱۰ روزه برای پرداخت وجه چک به شمارهحساب مشخص شده تعیین میشود. در صورتی که وجه پرداخت نشود، گیرنده چک میتواند بعد از گذشت ۱۲روز از زمان صدور ابلاغیه، به تشکیل پرونده اجرایی اقدام کند.
پس از تشکیل پرونده اجرایی، خواهان حق دارد اقداماتی از جمله توقیف سهگانه اموال، ثبتاسناد، راهور راهنمایی و رانندگی) و حساب بانکی محکومعلیه را انجام دهد. اگر صادر کننده چک اموال قابل مصادرهای نداشته باشد، گیرنده چک میتواند حکم جلب چک صیادی را دریافت کرده و فرد معترض را مسئول پرداخت کند.
هزینه دادرسی درخواست صدور اجراییه چک برگشتی
درخواست صدور اجرائیه چک از طریق دادگستری هزینه دادرسی نمیطلبد؛ اما اگر تصمیم به صدور اجراییه چک از طریق اداره ثبت گرفته شود، لازم است که هزینه مربوطه را پرداخت کنید.
طبق قانون جدید صدور اجراییه چک، هزینه دادرسی برای مطالبه وجه چک معمولاً ۳.۵ درصد از مبلغ مطالبه شده است و در مراحل واخواهی و تجدیدنظرخواهی تقریبا ۴.۵ درصد از مبلغ مطالبه شده میباشد.
اگر از وکیل چک برای تنظیم درخواست صدور اجرائیه چک و پیگیری مراحل استفاده کردهاید، باید هزینه دستمزد وکیل را نیز در نظر بگیرید.
نکات مهم صدور اجرائیه چک برگشتی
برای شکایت از چک برگشتی، مهم است که نکات حقوقی مرتبط با صدور اجراییه را نیز در نظر داشته باشید. در زیر برخی از این نکات را برای بررسی دقیقتر و اقدام علیه صادر کننده چک ارائه کردهایم:
۱. گیرنده چک میتواند از طریق دادگاه و اداره ثبت برای صدور اجراییه چک برگشتی اقدام کند.
۲. صادر کننده چک تنها ۱۰ روز از زمان ابلاغ اجراییه فرصت دارد تا مبلغ چک را پرداخت نماید.
۳. پس از صدور رأی قاضی، امکان توقیف تمام اموال فرد به جز مستثنیات دین وجود خواهد داشت.
۴. جرم صدور چک برگشتی جزء جرائم قابل گذشت است و در هر مرحله که گیرنده چک گذشت کند، قرار منع تعقیب برای صادر کننده چک صادر میشود.
۵. با اقدام از طریق اجرای ثبت، لاشه چک نزد اجرای ثبت باقی میماند و امکان طرح دعاوی دیگر ممکن نخواهد بود.
۶. با اقدام از طریق دادگاه، گیرنده چک میتواند اموالی که دارای سند رسمی نیستند را نیز توقیف کرده و به مزایده بگذارد.
۷. برای اقدام علیه ضامن و ظهرنویسان چک، تنها از طریق طرح دعوی از طریق دادگاه میتوان اقدام کرد و از طریق اجرای ثبت، صرفاً میتوان توقیف اموال صاحب چک را انجام داد.
وصول سریع چک (اجرائیه مستقیم)
بر اساس ماده ۲۳ قانون صدور چک، دارنده چک می تواند با ارائه گواهی عدم پرداخت از دادگاه صالح تقاضای صدور اجرائیه نماید. به این ترتیب روند وصول چک های برگشتی با سرعت بیشتری نسبت به گذشته ( چک های غیر صیادی) انجام می گیرد.
مطالبه وجه چک از طریق ماده ۲۳ قانون صدور چک نیازمند آشنایی کامل با قانون صدور چک، رویه قضایی حاکم، آیین نامه ها و بخشنامه های اجرایی مرتبط و همچنین قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی می باشد ضمن اینکه وصول چک از این طریق اغلب با ادعای ابطال اجرائیه و دستور توقف عملیات اجرایی از سوی خوانده رو به رو می شود که سبب تضییع حقوق خواهان به علت نداشتن دانش و اطلاعات حقوقی کافی می گردد. بنابراین توصیه می شود برای وصول چک از این طریق حتماً به وکیل دادگستری مراجعه نمایید.
دارنده چک کیست؟
ماده ۲۳ قانون چک بیان نموده: دارنده چک می تواند با ارائه گواهی عدم پرداخت از دادگاه صالح تقاضای صدور اجرائیه نماید. بنابراین این پرسش پیش می آید که دارنده چک کیست.
بر اساس ماده ۲ قانون صدور چک، دارنده چک کسی است که:
۱. چک در وجه او صادر گردیده
۲. چک به نام او پشت نویسی شده
۳. حامل چک در مورد چک های در وجه حامل
۴. قائم مقام قانونی سه مورد بالا
درخواست یا دادخواست؟
در خصوص اجرائیه مستقیم ماهیت خواسته درخواست می باشد نه دادخواست، منتها این درخواست در فرمت دادخواست به مرجع قضایی تسلیم می شود.
کجا درخواست بدهم؟
برای ثبت درخواست صدور اجرائیه مستقیم می بایست به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه و درخواست خود را ثبت نمایید.
توجه داشته باشید:
۱. برای انجام کلیه امور قضایی از جمله ثبت دادخواست، اظهارنامه و … می بایست در سامانه ثنا عضو باشید. بنابراین چنانچه تاکنون در سامانه ثنا ثبت نام نکردهاید با ارائه کارت ملی و همراه داشتن کارت بانکی از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی نسبت به ثبت نام در این سامانه اقدام نمایید.
۲. در درخواست صدور اجرائیه مستقیم نمی توان تقاضای خسارت تاخیر تادیه نمود بنابراین برای مطالبه خسارت تاخیر تادیه می بایست بعدا دادخواست جداگانه طرح نمایید.
مدارک لازم برای درخواست صدور اجرائیه مستقیم چیست؟
هنگام ثبت درخواست صدور اجرائیه مستقیم می بایست تصویر هر دو طرف چک به همراه تصویر گواهی عدم پرداخت ضمیمه درخواست گردد.
توجه داشته باشید:
مطابق با ماده ۴ قانون صدور چک (اصلاحی ۱۳۹۷) به گواهی نامه فاقد کد رهگیری و فاقد مهر شخص حقوقی در مراجع قضایی و ثبتی ترتیب اثر داده نمی شود بنابراین هنگام برگشت زدن چک از شعبه مربوطه بخواهید موارد فوق را در گواهی عدم پرداخت رعایت کند.
چه چک هایی شرایط صدور اجرائیه مستقیم ندارند؟
۱. متقاضی دارنده چک نباشد.
۲. در متن چک، وصول وجه منوط به تحقق شرطی شده باشد.
۳. در متن چک قید شده باشد که چک بابت تضمین انجام معامله یا تعهد است.
۴. گواهی عدم پرداخت چک به دلیل دستور عدم پرداخت طبق ماده ۱۴ قانون صدور چک و تبصره های آن صادر شده باشد.
۵. گواهی عدم پرداخت چک مطابق مقررات قانونی صادر نشده باشد.
۶. چک قبل از تاریخ ۲۱/ ۹/ ۱۳۹۷ صادر شده باشد.
روند رسیدگی به درخواست اجرائیه مستقیم
۱. درخواست صدور اجرائیه مستقیم پس از ثبت از طریق دفاتر خدمات قضایی به دادگاه صالح ارسال می گردد.
۲. پس از ارجاع درخواست به دادگاه صالح، معاون ارجاع درخواست را به یکی از شعب دادگاه برای رسیدگی ارجاع می نماید.
۳. قاضی شعبه رسیدگی کننده پس از بررسی درخواست و احراز شرایط لازم دستور صدور اجرائیه را به دفتر شعبه اعلام می نماید.
۴. اجرائیه صادره توسط دفتر شعبه به خوانده ( صادرکننده چک) ابلاغ می شود.
۵. خوانده می بایست ظرف ۱۰ روز نسبت به پرداخت وجه چک اقدام نماید.
۶. چنانچه خوانده نسبت به پرداخت وجه چک اقدام ننمود، خواهان ( دارنده چک) می بایست نسبت به تشکیل پرونده اجرایی و انجام امور مربوط به اجرای احکام مدنی(فرایند شناسایی و بازداشت اموال مدیون) اقدام نماید.
توجه داشته باشید:
اجرائیه مستقیم فقط نسبت به صادرکننده و صاحب حساب امکان پذیر است و علیه ظهرنویس و ضامنین قابل صدور نمی باشد. بنابراین نسبت به این اشخاص می بایست از طریق دادگاه با تقدیم دادخواست و پرداخت هزینه دادرسی و تعیین وقت رسیدگی و صدور حکم اقدام نمود.
🔻 دو نکته کاربردی در رابطه با چک
۱ چنانچه واژگان «تضمین» یا «شرط» در متن چک قید شده و یا دارنده بلاواسطه باشد، ملاک احتساب خسارت تأخیر تأدیه با توجه به توافق طرفین حسب مورد، از تاریخ تحقق شرط یا عدم انجام تعهد مورد تضمین است.
۲دادن چکهای سفید امضا ظهور در تفویض اختیار پر کردن آن به دارنده چک دارد؛ بنابراین وقتی کسی چکی را بدون تاریخ و سفید به کسی میدهد، عرفاً به معنای آن است که صادرکننده چک اختیار گذاشتن تاریخ را به دارنده داده است که هر زمان مایل به وصول وجه آن باشد، با درج تاریخ و مراجعه به بانک، وجه آن را دریافت کند. پس از درج تاریخ توسط دارنده چک که اختیار این امر را دارد، از نظر مطالبه خسارت تأخیر تأدیه همان تاریخ مندرج در چک ملاک است.[نظریه مشورتی]
▫️تاریخ نظریه : ۱۴۰۰/۱۲/۸
▫️شماره نظریه : ۷/۱۴۰۰/۹۹۶
دکتر حسینعلی توانگر
حقوق خصوصی، حقوق کیفری،آیین دادرسی